अपरा विद्या · संसार का ज्ञान
संसार
वह ज्ञान जो संसार को समझने और उसमें अच्छे से जीने में मदद करता है: ज्योतिष, अनुष्ठान, पवित्र स्थल और दैनिक जीवन में शास्त्र।
- ज्योतिष
- हिंदू धर्म और सनातन धर्म
- शास्त्रजल्द आ रहा है
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा
जहाँ ऋषि और विज्ञान मिलते हैं।
प्राचीन ज्ञान, चेतना, दर्शन, ज्योतिष, विज्ञान और अस्तित्व के मूल प्रश्नों की खोज।
विशेष जिज्ञासा
जानने योग्य क्या है?
The Brahma Sutras begin not with a commandment but with an inquiry. Why this site joins knowledge of the world with knowledge of the Self.
जिज्ञासा पढ़ेंमुण्डक उपनिषद से
मुण्डक उपनिषद दो प्रकार की विद्या बताता है: अपरा, संसार का ज्ञान, और परा, अविनाशी का ज्ञान। तीसरा खंड पूछता है कि आधुनिक शोध इसमें क्या जोड़ सकता है।
अपरा विद्या · संसार का ज्ञान
वह ज्ञान जो संसार को समझने और उसमें अच्छे से जीने में मदद करता है: ज्योतिष, अनुष्ठान, पवित्र स्थल और दैनिक जीवन में शास्त्र।
परा विद्या · आत्मा का ज्ञान
सर्वोच्च ज्ञान, जिससे अविनाशी को जाना जाता है। उपनिषद, अद्वैत और बुद्ध के मार्ग के सबसे गहरे प्रश्न।
जहाँ प्राचीन जिज्ञासा आधुनिक विज्ञान से मिलती है
ऋषियों ने चेतना का अध्ययन भीतर से किया। वैज्ञानिक अब उसका अध्ययन बाहर से करते हैं। यहाँ हम दोनों को साथ रखते हैं।
प्रश्नों से खोजें
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥
karmaṇy evādhikāras te mā phaleṣu kadācana mā karma-phala-hetur bhūr mā te saṅgo ’stv akarmaṇi
तुम्हारा अधिकार केवल कर्म पर है, उसके फल पर कभी नहीं। फल को अपना उद्देश्य मत बनाओ, और कर्म न करने में भी आसक्त मत हो।
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् । आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥
uddhared ātmanātmānaṃ nātmānam avasādayet ātmaiva hy ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ
स्वयं अपना उद्धार करो, स्वयं को गिरने मत दो। तुम ही अपने मित्र हो और तुम ही अपने शत्रु।
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः । आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥
mātrā-sparśās tu kaunteya śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ āgamāpāyino ’nityās tāṃs titikṣasva bhārata
सर्दी-गर्मी, सुख-दुःख आते-जाते रहते हैं; वे स्थायी नहीं हैं। उन्हें धैर्य से सहो।
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥
yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati bhārata abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjāmy aham
जब-जब धर्म की हानि और अधर्म की वृद्धि होती है, तब-तब मैं प्रकट होता हूँ।
असतो मा सद्गमय । तमसो मा ज्योतिर्गमय । मृत्योर्मा अमृतं गमय ॥
asato mā sad gamaya tamaso mā jyotir gamaya mṛtyor mā amṛtaṃ gamaya
मुझे असत्य से सत्य की ओर ले चलो। अंधकार से प्रकाश की ओर ले चलो। मृत्यु से अमरता की ओर ले चलो।
मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्यपि । किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत् ॥
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimāny api kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatir bhavet
जो स्वयं को मुक्त मानता है, वह मुक्त है; जो स्वयं को बंधा मानता है, वह बंधा रहता है। जैसी मति, वैसी गति।
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥
sarva-dharmān parityajya mām ekaṃ śaraṇaṃ vraja ahaṃ tvā sarva-pāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ
सब आश्रय छोड़कर केवल मेरी शरण में आओ। मैं तुम्हें सभी बंधनों से मुक्त करूँगा; शोक मत करो।
Bhagavad Gita 2.47 doesn't ask you to stop caring. It asks for full effort with the outcome held lightly, and that is what eases career anxiety.
Vedic astrology gives the Moon sign special weight because the Moon stands for the mind. The Katha Upanishad's chariot shows how to steady it.
Rahu and Ketu are the axis of craving and letting go. The Ashtavakra Gita points to the one who watches both.
Sade Sati is often described as a time of hardship. The Gita suggests another way to read Saturn: as a teacher of steady, honest effort.
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा
ब्रह्मसूत्र चार शब्दों से आरंभ होते हैं: "अथातो ब्रह्मजिज्ञासा", अब ब्रह्म की जिज्ञासा। हर महान परंपरा इसी तरह शुरू होती है, एक सच्चे प्रश्न से। यह उन प्रश्नों को साथ मिलकर पूछने का स्थान है।